VIDEO servis
Sve vijesti

Najnovije vijesti

Srpska pamti15/09/2019

U PRANjANIMA OBILJEŽAVANjE 75 GODINA OD OPERACIJE "HALIJARD"

 

BEOGRAD, 15. SEPTEMBRA /SRNA/ - U Pranjanima, kod Gornjeg Milanovca, danas će biti obilježeno 75 godina od operacije "Halijard" tokom koje su antifašističke snage u Drugom svjetskom ratu spasile više od 500 američkih i savezničkih pilota.

 

Svečanosti koja će biti upriličena na Galovića polju, iznad sela Pranjani, prisustvovaće predsjednik Srbije Aleksandar Vučić.

Operacija "Halijard" ili "Vazdušni most" smatra se jednom od najuspješnijih akcija u istoriji ratovanja, a tom prilikom spaseno je od zarobljavanja i moguće smrti više od 500 pripadnika angloameričkih vazdušnih snaga koje su Nijemci oborili iznad Jugoslavije.

Srpskim antifašističkim snagama otpora tokom 1944. i 1945. godine komandovao je general Jugoslovenske vojske u otadžbini Dragoljub Mihailović.

Evakuacija je vršena sa improvizovanih aerodroma u ruralnim oblastima na područjima Srbije i BiH.

Oborene savezničke avijatičare evakuisali su sredinom 1944. godine avijacija SAD u saradnji sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini i Narodnooslobodilačkom vojskom Jugoslavije.

Zbog toga je 24. jula 1944. osnovana Jedinica za spasavanje vazduhoplovnih posada, koja je evakuisala ukupno 5.700 američkih vazduhoplovaca, od toga 2.350 iz Jugoslavije.

Za najuspješniju pojedinačnu akciju tokom misije "Vazdušni most" smatra se spasavanje 417 pripadnika avijatičarskih snaga sa improvizovanog aerodroma u Galovića polju u selu Pranjani 1944. godine.

Po naredbi generala Mihailovića, početkom marta 1944. godine počela je izgradnja aerodroma, sa kojeg je trebalo da se vrši evakuacija američkih avijatičara za Italiju. Stotine srpskih seljaka iz okolnih sela radilo je svakodnevno sa volovskim zapregama tokom marta 1944. godine da bi izgradili improvizovani aerodrom za evakuaciju.

Prvo je evakuisana britanska vojna misija na čelu sa generalom Čarlsom Armstrongom krajem maja 1944. godine, a sa njima i određeni broj savezničkih avijatičara. Ova evakuacija je ujedno značila i da saveznici napuštaju generala Mihailovića, a sljedeći talas evakuacije bio je 10. avgusta.

U mjestu Koceljeva, u Srbiji, sa improvizovanog aerodroma, nastavljena je evakuacija američkih avijatičara 17. i 29 septembra 1944. godine. Tada je sa pilotima odletio kapetan Džordž Musulin, a američki kapetan Nik Lalić je ostao da se i dalje stara o evakuaciji avijatičara.

Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini sredinom oktobra 1944. godine, pod pritiskom partizanskih snaga, prelazi sa svojim jedinicama iz Srbije u istočnu Bosnu. Na planini Ozren u blizini sela Boljanić, kod Doboja, od 22. oktobra do 1. novembra 1944. godine bilo je osposobljeno novo uzletište.

Sa ovog uzletišta 1. novembra 1944. godine u Italiju je poletio avion sa šefom američke vojne misije, pukovnikom Robertom Mekdauelom, kapetanom Džonom Milodragovićem i poručnikom Majklom Rajačićem.

Sa uzletišta u Boljaniću 27. decembra 1944. godine za Italiju je odletio i kapetan Nik Lalić, te radio-telegrafista Artur Džibilijan.

Posljednja evakuacija sa Ozrena obavljena je krajem februara 1945. godine po vrlo hladnom vremenu. Tada su u dva transportna aviona "C-47" u pratnji nekoliko lovaca evakuisani preostali Amerikanci.

Operacija "Brezna" kod Nikšića iz avgusta 1944. godine bila je jedna od najspektakularnijih savezničkih akcija na tlu Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata.

Tokom dramatične bitke okupacionih snaga i partizana, saveznici su 22. avgusta 1944. godine avionima uspjeli da izvuku 1.059 ranjenika i 17 savezničkih vazduhoplovaca.